“Yeni Nesil” Kandırmaca: Isıtılmış Tütün Ürünlerinde Lobi ve Polimer Tehlikesi
Tütün endüstrisi, geleneksel sigaradan kaçan tüketicileri “dumansız” ve “zararı azaltılmış” vaatleriyle yeni bir bağımlılık döngüsüne hapsetmektedir. Ancak sahadan gelen gözlemler ve bilimsel veriler, bu ürünlerin sadece birer “nikotin dağıtım cihazı” değil, aynı zamanda kontrolsüz kimyasal maruziyet kaynakları olduğunu göstermektedir.
1. Polimer Filtre ve Plastik Maruziyeti
Terea ve Heets çubuklarının içinde yer alan filtreleme sistemleri, yüksek sıcaklıklara (350°C) maruz kalan polimer yapılar içerir.
-
Eriyen Plastik Tehlikesi: Kullanıcıların ve satıcıların bizzat tanık olduğu üzere, ısıtma işlemi sırasında bu polimer yapıların yapısal bütünlüğü bozulabilmektedir.
-
Bünyede Yer Edinme: Isınan plastikten salınan mikro-partiküllerin ve toksik gazların doğrudan akciğer alveollerine ulaşması, “kimyasal pnömoni” ve “lipoid pnömoni” vakalarının temel nedenlerinden biri olarak görülmektedir.
2. “Zarar Azaltma” mı, “Vergi Muafiyeti” Lobisi mi?
Türkiye’deki torba kanun tasarıları ve tütün yasası üzerindeki lobi faaliyetleri, ürünün sağlığından ziyade ekonomik statüsüyle ilgilidir.
-
Kategori Oyunu: Firmalar, bu ürünlerin “sigara dışı” kategoride değerlendirilmesi için baskı yaparak daha düşük vergi ve daha esnek pazarlama imkanları aramaktadır.
-
Bağımsız Bilimin Yanıtı: Prof. Dr. Elif Dağlı ve Dr. Çağla Uyanusta gibi uzmanların vurguladığı üzere; nikotinin güvenli bir dozu yoktur. “Daha az öldürücü” iddiası, ürünün zararlı olduğu gerçeğini değiştirmez.
3. Satıcı ve Tüketici Dayanışması: “Bırakma Alternatifi” Yanılgısı
Endüstri bu ürünleri sigarayı bıraktıran bir araç gibi pazarlasa da, gerçekte kullanıcılar genellikle “çift kullanımlı” (hem sigara hem IQOS) hale gelmekte veya IQOS’un yüksek maliyetlerine rağmen nikotin bağımlılığını sürdürmektedir.
-
Nikotin Sakızı Değildir: Nikotin sakızı veya bandı tıbbi dozda nikotin vererek bağımlılığı bitirmeyi amaçlar. Oysa HTP ürünleri, nikotin seviyesini yüksek tutarak bağımlılığı tazelemektedir.
-
Zan Altında Kalmamak: Sorumlu satıcıların vurguladığı gibi; bu ürünler eğer kullanılacaksa bile sadece geçici bir “basamak” olmalı ve mutlak hedef tamamen bırakmak olmalıdır.
Güncel Durum Tablosu: Gerçekler vs. İddialar
| Sektör İddiası | Sahadaki Gerçek | Bilimsel Risk |
| “Yanma yok, duman yok” | Buhar içinde eriyen polimerler var. | Kimyasal Pnömoni riski. |
| “Sigarayı bıraktırır” | Nikotin bağımlılığını kronikleştirir. | Kalp ve damar hastalıkları devam eder. |
| “Yeni nesil tütün mamulü” | Vergi avantajı sağlamaya yönelik lobi. | Halk sağlığı politikalarının delinmesi. |
Sonuç: Risksiz Değil, Sadece Farklı Bir Risk
Dünya basınını takip eden ve “ekmek kapısı” olmasına rağmen tüketicisini uyaran Berke Yılmaz gibi duyarlı satıcıların da belirttiği üzere: “Risksiz değil” ibaresi, bu ürünlerin üzerindeki en dürüst açıklamadır. Birçok ülkenin onay vermesi, ürünün sağlıklı olduğunu değil, lobicilik faaliyetlerinin ve vergi iştahının bir sonucudur.
Bu ürünlerin tütün mamülleri kategorisine girmemesi için lobi çalışması yapıyor. Torba kanun tasarısında dumansız sigaraya izin çıkması sigaraya karşı mücadele eden kurumların tepkisine yol açtı. Bu ürünün zararsız olduğuna dair bir kanıt yok.
TBMM’ye sunulan 130 maddelik torba kanun tasarısında dumansız sigaraya izin çıkması
sigaraya karşı mücadele eden kurumların tepkisine yol açtı.
Tasarıya göre, piyasaya girecek ‘yeni ürünler’in,
farklı bir vergi değerlendirmesine tabi olabileceğini hatırlatan
Sağlığa Evet Derneği Başkanı ve çocuk göğüs hastalıkları uzmanı
Prof. Dr. Elif Dağlı “Bu ürünlerin sahibi firma, sigaraya göre zararı azaltıldığı iddiasıyla başka ülkelerde de vergilendirme farklılığı talep ediyor.
Bağımlılık yapıcı tütün ürünlerinin hepsi aynı şekilde vergilendirilmeli” dedi.
DUMANSIZ SİGARA FABRİKASI GİRİŞİMİ
Kulislerde dolaşan haberlere göre sigara firmaları Ankara’da lobi faaliyetini hiç bırakmadı.
Büyük firmalardan birinin ciddi yatırım yaparak,
dumansız sigara fabrikası kurma sözü verdiği de iddialar arasında.
Söz konusu torba yasa tasarısında da ilk kez “sigara ve diğer tütün mamulleri kategorisine girmeyen yeni tütün mamulleri”
ibaresi yer aldı. Yeni tütün mamullerinin hem Türkiye’de üretilmesi
hem de bu ürünü üretenlerin yurtdışından ithalat yapmasına izin verildi.
Tütün Yasası’na “sigara ve diğer tütün mamulleri kategorisine girmeyen
yeni tütün mamulleri” ifadesiyle giren bu ürün, dünyada ‘dumansız sigara’ olarak biliniyor.
“ZARARI AZALTILMIŞ” DİYE BİR KANDIRMACA
Sigara endüstrisi de bu yeni ürünleri endüstri “zararı azaltılmış” şeklinde sınıflandırıyor
ve tütünün yakılmadan ısıtılmasının daha az öldürücü olduğunu iddia ediyor.
Görünümü sigaraya benzeyen ürün, kapsülündeki tütünü yakmadan
350 derecede ısıtıyor. Bu yüzden duman vermiyor. Ancak içen nikotini alıyor.
Bu ürünün sağlığa zararı olmadığına dair herhangi bir kanıt ise bulunmuyor.
Prof. Dr. Dağlı şunları söyledi:
“Nikotinin güvenli dozu bulunmadığından güvenli ‘yeni ürün’ de olmaz.
Temel tıbbi ve etik yaklaşım, kesin olarak zararsız olduğu
tarafsız bilim kurumları tarafından ispatlanana kadar,
herhangi bir ürünün zararlı olabileceğinin kabul edilmesidir. Keza yeni ürünlerin zararsız olmadığı,
‘zararın azaltıldığı’ iddiasından da rahatlıkla anlaşılıyor.
Zararı olan bir ürün daha az vergilendirilmemeli. Halka arz edilmemeli.”
BAĞIMLILIĞIN ESAS MADDESİ NİKOTİN
Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu Başkanı
Dr. Çağla Uyanusta da “sigara ve diğer tütün mamulleri”
kategorisine girmediği iddia edilen ancak tütün türevi olan
ve bağımlılığın esas maddesi nikotini içeren bu ürünlerle halk sağlığının
tehdit altında olacağını söyledi. Türkiye’nin imzaladığı uluslararası
sözleşmeler gereği tedavisi gereken bir hastalık olan nikotin bağımlılığıyla
ilgili önlemler almakla yükümlü olduğunu hatırlatan Dr. Uyanusta,
“Tütün ve nikotinin güvenli dozu yok.
Nikotin hangi dozda olursa olsun bağımlılık yapar.
Nikotinin ısıtılarak veya yanarak alınması bağımlılık yapıcı etkisini ortadan kaldırmaz.
Halkımızın sağlığı için bu ürünlere vergi kolaylığı sağlanmamalı
ve arzının önüne geçilmeli” dedi.
Pingback: Heets Zararları - Buhartech